و هنر و معمارى دورانهاى بسيار قديم ساكنان اين ولايت بود ، ناجوانمردانه بدست كلنگ و تيشه سپرده شد و جاهلانه خراب گرديد چنان كه حمام عبش‌آباد هم در سالهاى بعد از آن ، هنگام احداث خيابان معروف به « سىمترى » چنين سرنوشتى پيدا نمود . در شهر رم پايتخت ايتاليا ، ايستگاه راه‌آهن مجللى ساخته‌اند كه از حيث عظمت و زيبائى عاليترين ساختمان نوع خود در تمام اروپا بشمار ميآيد . هنگام ساختن اين بناى معظم ، در گوشه‌اى از زمين چند قطعه سنگ آهكى مكعب شكلى پيدا شده ، كه مربوط بقسمتى از ديوار روم در يكى از دوره‌هاى باستانى آن بوده است . سازندگان بنا نگهدارى آن سنگها را در وضع خود برتر از تكميل ساختمان زيباى ايستگاه دانسته و آن قسمت از آن بناى با عظمت را ، كه با آن سنگها برخورد كرده است ، در نقشه حذف و ايستگاه را به ظاهر ناقص كرده‌اند . حال آنكه خود اين نقص كمال معنوى بزرگى نصيب بنا و سازندگان آن نموده است . صد حيف كسانى كه در اردبيل اقدام باحدات آن خيابانها كرده‌اند آن دو اثر تاريخى را از بين برده‌اند و با اين كار لطمهء شديدى بتاريخ اين خطهء باستانى زده‌اند . ما در جلد اول اين كتاب گفته‌ايم كه ابنيه و آثار تاريخى از جمله اسناد و مدارك مهمى هستند كه تمدن و طرز زندگى ملل و طوايف گذشته را به خوبى بازگو مينمايند و از نظر مورخان و باستانشناسان اهميت فراوانى دارند . حمام كهنه يا حمام عبش‌آباد و نظاير آنها هرچه بودند از آثار تاريخى اردبيل و نمايشگر تمدن ساكنان اين شهر در طول قرون و اعصار بشمار ميآمدند و اگر بخاطر حفظ آنها چند متر خيابان انحنا مييافت نه تنها نقصى متوجه آن نميشد بلكه اهميت و زيبائى صورى و معنوى خاصى نيز بدست ميآورد . نارين قلعه : در عهد قاجاريان ، بويژه بعد از سلطنت فتحعليشاه ، اردبيل بيشتر بوسيلهء نارين قلعه شهرت داشت زيرا چنان كه گفته‌ايم بر اثر استحكام خاصى كه اين قلعه داشته مطمئنترين محبس براى نگاهدارى زندانيان سياسى « 1 »

--> ( 1 ) - جلد اول اين كتاب . صفحهء 162 .